De Mens Achter de Stenen. Vandaag in de spotlight: Bas Laan, werkzaam bij de Rabobank.
Wat drijft de professionals die bouwen aan de toekomst van ons zorgvastgoed? In deze tweewekelijkse rubriek kijken we voorbij de cijfers, vierkante meters en regels. We leggen een vakgenoot een vaste set vragen voor over hun persoonlijke motivatie, uitdagingen en visie op de sector.
Wie ben je, wat is je rol in zorgvastgoed en wat was je allereerste aanraking met deze sector?
Ik ben Bas Laan en werkzaam als Sectormanager Gezondheidszorg bij Rabobank. Ik houd mij bezig met de toekomst van ouderenzorg, wonen en leefgemeenschappen. Mijn eerste kennismaking met zorgvastgoed gaf mij vrij snel het gevoel dat de vraag van ouderen in eerste instantie niet zozeer niet over gebouwen gaat. Het gaat over mensen die prettig willen wonen, onderdeel willen blijven van hun omgeving en erop willen kunnen vertrouwen dat ondersteuning beschikbaar is als dat nodig is. De stenen zijn belangrijk, maar het leven tussen en buiten de stenen nog veel meer.
Waarom koos je voor de zorgvastgoedsector en bijvoorbeeld niet voor de commerciële vastgoedwereld?
Omdat hier maatschappelijke impact en ondernemerschap samenkomen. Bij Rabobank noemen we dat vaak betekenisvol bijdragen aan brede welvaart. Ik word niet warm van het zoveelste gebouw neerzetten in een al overvolle regio. Wel van een woonomgeving waar iemand langer zelfstandig kan leven, minder eenzaam is en regie ervaart over zijn of haar leven. Dan gaat vastgoed ineens over de brede welvaart van mensen en niet over rendement per vierkante meters. Juist in deze sector bepalen de investeringen van vandaag hoe miljoenen Nederlanders straks ouder worden. Dat maakt het voor mij hét vastgoedvraagstuk van deze tijd.
Kun je een moment beschrijven waarop je dacht: "Dít is waar ik het voor doe"?
Eenzaamheid is een niet te onderschatten fenomeen. Tijdens een bezoek aan een woonconcept waar ouderen zelfstandig wonen, samen eten, activiteiten ondernemen en tegelijkertijd kunnen rekenen op zorg als die nodig is. Daar zag ik hoe mensen niet kiezen voor een instelling, maar voor een manier van leven. Dat bevestigde voor mij dat de toekomst van ouderenzorg voor de grootste groep ouderen draait om gemeenschap en wooncomfort, en niet (langer) om grote intramurale stenen gebouwd voor zorg en toezicht. De keuzes die we vandaag maken bepalen dus hoe mensen straks ouder worden. Kunnen zij onderdeel blijven van een gemeenschap? Kunnen zij zelfstandig blijven wonen? En dat laat natuurlijk onverlet dat er altijd behoefte blijft aan intramurale voorzieningen voor inwoners met de meest complexe zorgvraag. Dat type gebouwen vereisen nou eenmaal een sterkere inrichting op toezicht en kwaliteit van zorg.
Welke concessie op het gebied van kwaliteit of beleving weiger je pertinent te doen, zelfs als de businesscase onder druk staat?
Het gevoel van thuis zijn. Mensen willen geen zorgplek, maar een plek waar ze wonen, ontmoeten en leven. Toch gaat het gesprek vaak over ‘bedden’, ‘plaatsen’, ‘capaciteit’ en ‘bezettingsgraad.’ Maar als bewoners zich niet thuis voelen, maakt een perfecte businesscase alsnog weinig indruk. Wanneer we kwaliteit terugbrengen tot alleen stenen en vierkante meters, missen we wat echt van waarde is. Menselijke verbinding, autonomie en een betekenisvolle leefomgeving lenen zich niet als sluitpost van een business case. Dat is overigens voor ons als bank ook een zoektocht geweest. Veel van de waarde die een woonconcept biedt, zie je niet meteen terug in het exploitatiemodel.
Welke gewoonte of regel in het zorgvastgoed zou jij morgen direct afschaffen als je de baas van Nederland was?
De reflex dat een groeiende zorgvraag automatisch betekent dat we meer traditionele verpleeghuizen moeten bouwen. De meeste mensen willen helemaal niet verhuizen naar een instelling. Ze willen blijven wonen in een vertrouwde omgeving, met voorzieningen, ontmoeting en zorg die meebeweegt wanneer hun situatie verandert. De NHC-tarieven zijn in veel gevallen verdedigbaar in de ouderenzorg, maar in bepaalde segmenten steeds minder. Toch geeft het systeem een signaal af dat het prima is om vastgoed te vervangen, terwijl de zorgvraag er niet meer naar is. Op die manier houden we (soms onbedoeld) een vastgoedlogica in stand, terwijl de maatschappelijke opgave inmiddels is verschoven naar transformatie van wonen en zorg.
Welk project (van jezelf of een ander) is voor jou hét bewijs dat zorg en vastgoed perfect hand in hand kunnen gaan?
Concepten zoals Living-Inn en het Ouden Huis inspireren mij. Niet omdat het bijzondere gebouwen zijn, maar omdat ze laten zien hoe zelfstandig wonen, gemeenschapsvorming en zorg elkaar kunnen versterken. Het gebouw faciliteert het leven van mensen, in plaats van andersom. Dat is voor mij waar zorgvastgoed naartoe moet bewegen. Indien nodig kan er opgeschaald worden met zorg. Je ziet in deze concepten dat community care zich organisch ontwikkelt. Daaruit volgt dat community care niet te realiseren is met weer nieuwe beleidsregels van uit Den Haag, maar juist uit andere dingen voortvloeit. Daar ligt een belangrijke les voor de toekomst.
Wat zijn in jouw optiek de kansen en bedreigingen om de zorg in Nederland toekomstbestendig te houden?
De bedreiging is dat we blijven denken dat we ons uit de vergrijzing kunnen bouwen. In de politiek passeren uitspraken regelmatig de revue dat de verzorgingshuizen nooit gesloten hadden moeten worden. Maar leegstand laat zien dat nostalgie geen houdbare strategie is. Leegstand is een krachtig signaal dat dit het oude aanbod zich niet langer verhoudt tot de huidige behoeften van de nieuwe generatie ouderen. Bovendien is het personeel er simpelweg niet om zorg op de traditionele manier te organiseren. De grootste kans ligt in sterke gemeenschappen, slimme woonconcepten, technologie en een samenleving waarin mensen meer naar elkaar omkijken.
Welke rol kan de (zorg)vastgoedmarkt hierin spelen?
Een grotere rol dan vaak gedacht. De manier waarop we bouwen bepaalt mede hoe mensen leven. Zorgvastgoed kan ontmoeting stimuleren, eenzaamheid tegengaan en zorg beter organiseerbaar maken. De sector heeft de kans om woonomgevingen te creëren waar zelfstandigheid zoveel mogelijk behouden blijft en ondersteuning beschikbaar is zodra die nodig is. Maar ontwikkelaars stappen alleen in, als zij voldoende dekking op hun risico’s ervaren. Dat vraagt om ruimte en begrip voor ondernemerschap.
Welk advies geef je aan de volgende generatie vastgoedprofessionals die de zorgmarkt in wil?
Begin niet met de vraag welk gebouw nodig is, maar met de vraag hoe mensen willen leven. Begrijp de maatschappelijke opgave achter de stenen. Het is een beetje een cliché, maar vraag eens aan de doelgroep zelf hoe zij ouder worden voor zich zien en welke wensen daaruit ontstaan. Vanuit die bevindingen krijg je een heel ander ontwerp dan wat vaak gedacht wordt. De toekomst zit niet in meer vierkante meters, maar in het ontwikkelen van leefgemeenschappen waar wonen, welzijn en zorg vanzelfsprekend samenkomen. Daar ligt de grootste meerwaarde voor de komende decennia.
Laat van je horen!
Ben jij of ken jij een professional in de sector zorgvastgoed met een inspirerende visie op de markt? Wij zijn altijd op zoek naar nieuwe verhalen voor De Mens Achter de Stenen.
Meld jezelf of een vakgenoot aan voor een kort interview door contact met ons op te nemen. We horen graag jouw verhaal!
Alle columns bekijken