De heilige huisjes van de zorg en de tucht van de markt
Wie op 10 november NRC opensloeg, kon zijn hart weer ophalen aan het vertrouwde beeld van de boze buitenwereld die onze publieke sector binnendringt. Onder de veelzeggende kop ‘Private equity in de ouderenzorg: na twee jaar gaan de eerste locaties dicht omdat daar niets te verdienen valt’ schetst de krant een beeld dat onmiddellijk de juiste morele reflex oproept. De kille rekenmeesters hebben toegeslagen, kwetsbare ouderen zijn de dupe en de markt bewijst opnieuw zijn ongeschiktheid voor het publieke domein.
Het is een overzichtelijk verhaal, maar klopt het wel? Wie even voorbij de reflexmatige afkeer van het woord rendement kijkt, ziet geen schandaal, maar het opruimen van een erfenis waar niemand anders zijn vingers aan durfde te branden.
Bestuurlijk gezichtsverlies
De locaties die nu sluiten, waren namelijk geen bloeiende zorgparels die door een roofzuchtige investeerder zijn leeggetrokken. Het waren verlieslatende voorzieningen met structurele leegstand, voortgekomen uit jarenlang gebrek aan investeringen. Een erfenis van een ooit prachtige ideële vereniging van particulieren, die werd opgeslokt door het publieke stelsel van toegelaten zorginstellingen terwijl de stenen in aparte vastgoed bv’s en stichtingen waren weggestopt. Organisaties zonder duidelijke langetermijnvisie. Bestuurders hielden deze verouderde panden jarenlang (kunstmatig) in de lucht. Niet omdat de zorgvraag erom vroeg — in Haarlem en omstreken zijn inmiddels ruim voldoende alternatieven — maar omdat in de zorgsector het sluiten van een voordeur gelijkstaat aan bestuurlijk gezichtsverlies.
Verspilling van schaarse middelen
Wat hier gebeurt, is wat de Oostenrijkse econoom Joseph Schumpeter in zijn standaardwerk Capitalism, Socialism and Democracy (1942) omschreef als creatieve destructie: het noodzakelijke proces waarbij verouderde, inefficiënte structuren plaatsmaken voor nieuwe, levensvatbare initiatieven. In vrijwel elke sector beschouwen we dat als gezond. In de zorg noemen we het een schandaal. Dat taboe kost ons handen vol publiek geld en, nog belangrijker, schaars personeel. Het grootste vraagstuk in de ouderenzorg is allang niet meer het aantal verpleeghuisplekken, maar het tekort aan passende woonruimte in combinatie met voldoende mensen dat wil werken inde zorg. Gedateerde zorggebouwen openhouden is vanuit bedrijfseconomisch en maatschappelijk oogpunt pure verspilling. Door deze locaties te sluiten en de zorg te concentreren op plekken waar ouderen wel willen wonen, komt er direct personeel vrij voor de rest van de regio.
De stenen en de zorg
Dat de doelgroep deze locaties al links lieten liggen, bewijst de leegstand zelf. De zorgconsument had al met de voeten gestemd; de private investeerder was in dit geval simpelweg de partij met voortschreidend inzicht, die de balans opmaakte en de stekker eruit trok.
Natuurlijk vraagt zorg om scherp toezicht en menselijke maat. Maar wie elke sluiting van een verlieslatende locatie framet als het falen van de markt, verwart het behoud van stenen met het behoud van goede zorg. Soms is een sanering geen maatschappelijk probleem, maar de enige manier om te voorkomen dat een slecht geleide erfenis nog jarenlang op kosten van de gemeenschap blijft doorsudderen.
Regelmatig schrijf ik op Zorgvastgoed.nl columns over de spanning tussen zorg, vastgoed en de menselijke maat. Want de stenen staan er wel, maar de visie kan nog wel wat specie gebruiken.
Alle columns bekijken