Zorgvastgoed als speelbal van de markt
In 2015 schreef ik samen met Johan Paul het artikel ‘Uitbreiding bevoegdheden College Sanering Zorginstellingen uit de tijd’. Onze stelling toen was: de macht van het College Sanering Zorginstellingen (CSZ) uitbreiden zou niet nodig hoeven zijn. Wat is de toegevoegde waarde van deze waakhond? De vastgoedhandel rond zorginstelling Warande maakt deze vraag weer actueel.
Schijnzekerheid van een waakhond
Iedere onderneming met vastgoed op de balans hoort over eigen controlemechanismen te beschikken om te waarborgen dat stenen met het beste resultaat worden verkocht. Veel zorginstellingen zijn stichtingen, en het ontbreken van aandeelhouders met veelal meer oog voor het rendement rechtvaardigt dat er extra kritisch naar maatschappelijk bezit wordt gekeken. Voor die borging bestaan onder andere de principes van de Governancecode Zorg, waaraan elke zorginstelling verplicht is te voldoen. Goed bestuur, maatschappelijke verantwoording en een kritische raad van toezicht zijn daarin verankerd. In de zorgsector zou een extern overheidsorgaan als het CSZ niet nodig hoeven zijn. Het kan zelfs zorgen voor schijnzekerheid. De situatie bij Warande in Zeist laat zien dat zo’n waakhond niet het beste resultaat borgt, en er zelfs voor kan zorgen dat de zorginstelling achterover gaat leunen. We hebben overal de juiste vinkjes gezet, het CSZ heeft de transactie goedgekeurd en we hebben ons laten bijstaan door een extern adviseur.
Miljoenenwinst over de rug van de zorg
De cijfers rond de verkoop van de 23 sociale ouderenwoningen in Zeist zijn wonderlijk. De portefeuille werd voor 3,8 miljoen euro verkocht aan 5 personen via een speciaal daarvoor opgerichte B.V. Het zijn nota bene voormalige bankmedewerkers die (als zij in 2015 in dienst waren) via de bankierseed hebben beloofd integer en zorgvuldig te handelen. Zij betaalden omgerekend zo'n 165.000 euro per woning en verkochten de eerste drie panden binnen een jaar al afzonderlijk door voor gemiddeld 409.000 euro per stuk. Maken zij dit kunstje af, dan strijken deze investeerders ruim 5,6 miljoen euro winst op; een rendement van bijna 150 procent. En dat terwijl er een gelijkwaardig (laag) bod lag van een institutionele partij die wel toezeggingen wilde doen om de sociale huur en de specifieke woongemeenschap in stand te houden. Het is opmerkelijk dat het zorgbestuur en haar adviseurs deze portefeuille lieten gaan zonder harde restricties, zoals een anti speculatiebeding. Een zorginstelling moet vastgoed alleen verkopen voor eigen gewin en zou snelle handelswinsten door derden altijd moeten blokkeren.
De rituele dans
De vaste werkwijze van het CSZ, waarbij een 'gemachtigde' het verkoopproces monitort en het College adviseert, leek in dit geval een rituele dans die in het normale zakelijke verkeer overbodig zou moeten zijn. Als cruciale vragen over de marktconformiteit naar de achtergrond verdwijnen, wat is dan nog de meerwaarde van een instituut dat weliswaar keurig protocollen doorloopt, maar de scherpte mist om maatschappelijk vermogen daadwerkelijk te beschermen?
Het heft in eigen handen
Dit is geen pleidooi voor extra regels of strenger overheidstoezicht, aangezien de oplossing simpelweg in de eigen bestuurskamer ligt. Zorginstellingen kunnen namelijk zelf de regie nemen om te zorgen voor een verkoop die zowel marktconform als maatschappelijk verantwoord is. De raad van toezicht speelt hierin een cruciale rol. Als toezichthouder controleert zij niet slechts achteraf of de regels formeel zijn nageleefd. Zij vraagt vooraf al inhoudelijk door: waarom verkopen we dit, onder welke voorwaarden en wie schiet hier maatschappelijk iets mee op? Laten we deze casus dan ook niet zien als een beschuldigend opgeheven vinger, maar als een krachtige oproep tot bestuurlijk eigenaarschap en scherpte. Want maatschappelijk vastgoed verdient toezicht met hart voor de zorg en oog voor de markt.
Regelmatig schrijf ik op Zorgvastgoed.nl columns over de spanning tussen zorg, vastgoed en de menselijke maat. Want de stenen staan er wel, maar de visie kan nog wel wat specie gebruiken.
Alle columns bekijken