De marktwerking is dood, leve de marktwerking!

Ik neem je even mee terug in de tijd. Het is 2006, het huidige zorgstelsel wordt ingevoerd met onder meer het idee ‘concurrentie tussen aanbieders leidt tot betere zorg’. Nu, twintig jaar verder, kunnen we concluderen dat het stelsel niet heeft geleverd. Uiteraard zorgt de toenemende vergrijzing voor veel zorgproblemen, maar er gaat simpelweg ook veel fout. Neem de particuliere versus de reguliere woonzorgorganisaties. Door de marktwerking van het stelsel is hier nu sprake van een patstelling. Betekent dit het failliet van de marktwerking? Niet officieel.

Jammerlijke impasse
Grof geschat omvat de private sector zo’n 15.000 tot 16.000 zorgwoningen, vooral gericht op bewoners met een zorgindicatie. De reguliere tak telt zo’n 140.000 plekken (bron: rijksoverheid en CBS). Tot zover het aanbod. Over de vraag lopen de berichten uiteen. Het RIVM meldt dat het aantal zorgbehoevenden met een langdurige zorgindicatie sterk toeneemt, van 172.000 dit jaar naar 270.000 in 2040. Hierdoor stijgt de behoefte aan geschikte woningen explosief.

Tegelijkertijd heeft een aantal zorgkantoren het echter over leegstand in de reguliere zorginstellingen. Deze situatie zorgt voor een impasse: particuliere woonzorgorganisaties mogen niet uitbreiden omdat er geen extra capaciteit nodig zou zijn gezien de huidige leegstand.

Dringende behoefte
Wat nu? Niets doen is in ieder geval geen optie. Een oplossing is een aanpak van de leegstand. Daarvoor moeten we kijken naar de oorzaken. De oversterfte door corona zou voor een (tijdelijke) terugval in de vraag hebben gezorgd. Ook staan er kamers leeg vanwege een gebrek aan zorgpersoneel – personeel dat door particuliere instellingen wordt verleid om bij hen te komen werken, zo luidt het verhaal. Ik denk dat er ook nog een derde, dieperliggende oorzaak is; het verouderde vastgoed van de reguliere zorginstellingen.

De grootste bouwgolf van dit vastgoed vond plaats tussen 1975 en 1995. De gemiddelde leeftijd van de meeste gebouwen is dus zo’n 40 jaar. Dat betekent dat er dringend behoefte is aan nieuwbouw. In dit gat zijn de particuliere woonzorgorganisaties gesprongen, door bewoners (en personeel) een kleinschaligere maar modernere ruimte te bieden die past bij het gewenste comfort.

Dit was een positieve ontwikkeling en exact een effect van de marktwerking waar op werd gehoopt toen het stelsel met zoveel overtuiging werd ingevoerd in 2006. Maar uitgerekend door dit onderdeel zijn beide partijen nu beland in een impasse. En ook uitsluitend samen kunnen zij die weer doorbreken.

Gezamenlijke markt
Mijn oproep is dan ook om open te staan voor een samenwerking; de reguliere én de particuliere woonzorg als een gezamenlijke markt die gericht is op het aanbieden van passende zorg. Niet alleen met elkaar, maar ook met alle mogelijke spelers in de zorgmarkt. Er ligt namelijk een grote opgaaf bij de reguliere zorginstellingen om hun vastgoed aan te pakken.

Daar dient dan wel budget voor te zijn. Door als zorgprofessionals de koppen bij elkaar te steken, vinden we hopelijk een manier. Zo zou een verdere verhoging van de NHC uitkomst bieden. Er wordt momenteel al onderzocht of dit werkelijk een optie is per 2027.

Ook een alliantie tussen de regulieren en commerciëlen om tot een herontwikkeling te komen is een mogelijkheid. Dat vergt van het College sanering zorginstellingen een aanpassing van de beleidsregel op dit punt, en makkelijk is dat niet (zie Het College sanering zorginstellingen; een lust of een last?). Dit zou wel ruimte bieden voor het aangaan van coalities en samenwerkingen tussen de reguliere markt en commerciële partijen.

In mijn ogen zijn deze ingrepen nodig om marktwerking een andere dimensie te geven. Vind jij dat ik dat goed zie?